Strona Kancelarii » Zakaz konkurencji w relacji B2B oraz przy umowie o pracę

Instytucja „zakazu konkurencji” znana i wykorzystywana jest zarówno w relacjach łączących przedsiębiorców w ramach B2B, jak i przy bardziej formalnym stosunku pracy nawiązywanym w oparciu o kodeks pracy. I chociaż cel uregulowania zakazu konkurencji jest ten sam, to każdy przypadek podlega odrębnym reżimom prawnym. Relacja oparta na stosunku pracy podlega pod konkretne przepisy zawarte w kodeksie pracy, natomiast w B2B punktem wyjścia jest kodeksowa zasada swobody umów i zgodne ustalenia stron.

Mówiąc jednym zdaniem, zakaz konkurencji to zobowiązanie danego podmiotu, do nieprowadzenia działalności konkurencyjnej albo/oraz do nie nawiązywania współpracy z konkurencją. Rozbijając tę definicję na szczegóły i konkretną treść postanowień umownych, należy określić przede wszystkim:

1. Jaka działalność jest uznawana za konkurencyjną,

2. Jakie podmioty uznawane są konkurencyjne,

3. Jakie ograniczenia nakładane są na podmiot objęty zakazem i jak długo trwają.

Zakaz konkurencji przy B2B

W praktyce obrotu zakaz konkurencji w relacji B2B stanowi najczęściej jedno z postanowień umowy o współpracy. To strony, w ramach prowadzonych negocjacji i swobody kontraktowania określają czy zakaz ma w ogóle obowiązywać, w jakim zakresie, jak długo i np. to czy będzie odpłatny.

I chociaż żadna z ustaw nie wprowadza katalogu postanowień koniecznych do ujęcia przy konstruowaniu zakazu konkurencji, to strony nie mają tutaj zupełnej dowolności. Zbyt szeroki i absolutny charakter zakazu konkurencji może być w praktyce nie do obrony przy ewentualnym sporze sądowym. Dlatego ważne jest aby poszczególne postanowienia kształtować rozsądnie, z uwzględnieniem rodzaju świadczonych usług, rynku oraz okresu obowiązywania.

Zakaz konkurencji przy umowie o pracę

W przeciwieństwie do relacji B2B, przy stosunku pracy przepisy wprost regulują zakaz konkurencji – rozróżniając go na dwa okresy. Przede wszystkim, jeżeli pracodawca chce związać pracownika zakazem konkurencji w trakcie trwania umowy to powinien to uregulować odrębną umową zawartą w formie pisemnej pod rygorem nieważności.

Odpowiedzialność pracownika za naruszenie takiego zakazu konkurencji podlega zasadom ogólnym odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną pracodawcy. Pracodawca nie może więc nałożyć na pracownika obowiązku zapłaty kary umownej lub stosować innych, rozszerzających zasad odpowiedzialności.

Zgodnie z kodeksem pracy pracownik ponosi odpowiedzialność za szkodę w granicach rzeczywistej straty poniesionej przez pracodawcę i tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda. Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości, w innym przypadku odpowiedzialność ograniczona jest do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Drugim możliwym okresem obowiązywania zakazu konkurencji jest okres po ustaniu stosunku pracy. W tej sytuacji strony również muszą zawrzeć w formie pisemnej odrębną umowę, której minimalny zakres postanowień zawarty jest wprost w kodeksie pracy.

Przede wszystkim zakaz konkurencji po rozwiązaniu umowy o pracę powinien być stosowany wyłącznie do pracowników mających dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę.

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy musi określać okres obowiązywania zakazu oraz wysokość odszkodowania należnemu pracownikowi za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej. Ustawa określa minimalny pułap odszkodowania – nie może być ono niższe niż równowartość 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji.

Zdefiniowanie działalności konkurencyjnej

W praktyce, zarówno przy kontrakcie B2B, jak i przy umowie o pracę, najistotniejsze będzie umiejętne określenie, co jest rozumiane przez strony jako działalność konkurencyjna i jaki będzie jej zakres.

Dobra klauzula powinna zawierać w sobie odpowiedzi na następujące pytania:

1. jaka działalność jest konkurencyjna względem pracodawcy/zleceniodawcy,

2. na jakim terenie działa zakaz,

3. jak długo obowiązuje zakaz konkurencji,

4. czy dopuszcza się wyjątki od zakazu konkurencji,

5. jakie są konsekwencje naruszenia i zasady ponoszenia odpowiedzialności.

Jak zostało wskazane powyżej, w relacji pracowniczej, na część z tych pytań odpowiada wprost kodeks pracy. Przy umowie B2B treść klauzuli trzeba opracować samemu przy uwzględnieniu granicy swobody umów.

W praktyce obrotu, przedsiębiorcy popełniają następujące błędy – po pierwsze kształtują definicję konkurencji zbyt szeroko, sprawiając, że osoba objęta zakazem w praktyce pozbawiona jest jakiejkolwiek możliwości zarobkowania. Drugi błąd to zbyt ogólny opis tego, jaką działalność prowadzi pracodawca/zleceniodawca, przez co nie jest możliwe precyzyjne określenie konkurencji.

Do najczęściej stosowanych postanowień ograniczających aktywność zawodową pracowników/wykonawców należą:

1. zobowiązanie do nieświadczenia pracy/usług na rzecz klientów przedsiębiorcy,

2. zakaz świadczenia pracy/usług na rzecz podmiotów prowadzących działalność konkurencyjną względem przedsiębiorcy,

3. zakaz obejmowania funkcji w organach podmiotów prowadzących działalność konkurencyjną względem przedsiębiorcy,

4. zakaz podejmowania lub prowadzenia działalności gospodarczej na własny lub cudzy rachunek w zakresie konkurencyjnym do przedsiębiorcy.

Podsumowanie

Zakaz konkurencji obok umów o zachowaniu poufności (tzw. „NDA”) stanowi jedno z najbardziej popularnych narzędzi służących do ochrony biznesu, know-how oraz bazy klientów przedsiębiorców. Jego cele mogą być jednak spełnione tylko w sytuacji właściwego skonstruowania i zdefiniowania klauzul umownych. Nie należy też zamiennie stosować jednego wzoru do relacji B2B i umów o pracę, gdyż może to prowadzić w praktyce do nieważności niektórych postanowień i wyłącznie iluzorycznym poczuciu zabezpieczenia prawnego kontraktu.

724 293 339

▬ lokalizacja ▬

▬ kontakt ▬

▬ dane ▬