Strona Kancelarii » Rodzaje stosunków prawnych zawieranych z osobami fizycznymi

Prowadząc działalność gospodarczą, czy to w formie jednej ze spółek handlowych, np. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czy jako jednoosobowa działalność gospodarczą, przedsiębiorstwo nawiązuje stosunki prawne z osobami fizycznymi jako pracownikami, zleceniobiorcami i wykonawcami.

Przepisy umożliwiają ukształtowanie tych stosunków w formie kilku wprost zdefiniowanych przez prawo umów m.in. o pracę, zlecenia, świadczenia usług, o dzieło. Najczęściej nic nie stoi również na przeszkodzie, aby bardziej specyficzną relację z wykonawcą ukształtować jako umowę nienazwaną, łączącą kilka różnych reżimów prawnych.

Wybór danej formy współpracy determinuje to jakie rodzaje praw i obowiązków będą przysługiwały każdej ze stron, jak również może mieć swoje odzwierciedlenie w obowiązkach podatkowych oraz składkowych (ZUS).

W niniejszym artykule, w skrócie scharakteryzujemy najczęściej spotykane w obrocie formy współpracy.

1. Umowa o pracę – najpopularniejsza i najbardziej oczekiwana przez państwo forma nawiązywania stosunku z pracownikami.

Umowę o pracę reguluje przede wszystkim ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Cechami charakterystycznymi tego rodzaju zatrudnienia są:

1. Kierownictwo pracodawcy i podporządkowanie się pracownika,

2. Praca w czasie i miejscu wyznaczonym przez pracodawcę,

3. Trwałość i ciągłość,

4. Osobiste świadczenie pracy przez pracownika.

Pracownikom zatrudnionym na umowie o pracę przysługuje szereg uprawnień socjalnych, w tym płatne urlopy, płatna nieobecność w pracy spowodowana chorobą oraz szczególna ochrona stosunku zatrudnienia, w postaci ustawowych okresów wypowiedzenia.

Wysokość wynagrodzenia jest określana przez strony, jednakże ustawodawca przewiduje minimalne wynagrodzenie brutto, które od 01.01.2026 r. wynosi 4.806,00 zł.

Z punktu widzenia pracodawcy, zatrudnienie na umowie o pracę generuje najwięcej obowiązków oraz kosztów. Poza wynagrodzeniem brutto wypłacanym pracownikowi, pracodawca jest zobowiązany do uiszczenia składek na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne do ZUS. Pracodawca ponosi też wyłączne ryzyko za efekty pracy pracownika.

2. Umowa zlecenia – kolejna popularna forma nawiązywania współpracy, która jest znacznie swobodniejsza niż stosunek pracy.

Umowa zlecenia stanowi umowę nazwaną, która uregulowana została w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.

Na podstawie tej umowy, zlecający powierza wykonawcy do wykonania określony zakres zadań, zasadniczo pozostawiając zleceniobiorcy swobodę w zakresie formy realizacji tych zadań.

Zleceniobiorcom w przeciwieństwie do osób zatrudnionych na umowie o pracę, nie przysługują świadczenia socjalne, takie jak płatne urlopy. Zleceniobiorca ponosi też pełną odpowiedzialność za szkody wyrządzone zleceniodawcy w toku realizacji zlecenia.

W zamian, zleceniodawca dysponuje większą samodzielnością w realizacji powierzonych zadań, a więc (o ile strony nie postanowią inaczej) może sam wybierać miejsce i czas wykonywania czynności.

Podobnie jak przy umowie o pracę, ustawodawca przewidział minimalną stawkę godzinową przy określaniu wynagrodzenia zleceniobiorcy. Od 01.01.2026 r. wynosi ono 31,40 zł brutto.

W przypadku umowy zlecenia, koszty zleceniodawcy będą co do zasady wyliczane jak w przypadku umów o pracę. To znaczy, że poza wynagrodzeniem brutto, zleceniodawca opłaca również składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne zleceniobiorcy.

3. Umowa o dzieło – to kolejny przykład umowy uregulowanej w Kodeksie cywilnym, przewidzianym dla relacji, w której zamawiający oczekuje od wykonawcy wykonania konkretnego, z góry określonego dzieła.

Cechą charakterystyczną umowy o dzieło jest osiągnięcie przez wykonawcę celu umowy, jakim jest realizacja konkretnego dzieła, które może mieć wymiar materialny (np. wykonanie zabudowy kuchennej), jak i niematerialny (np. scenariusz do filmu). Wykonawca dysponuje przy tym swobodą w zakresie wyboru czasu oraz sposobu wykonania dzieła.

Przy umowie o dzieło, wykonawcy nie przysługuje jakakolwiek ochrona przewidziana w relacji pracownik-pracodawca, ponadto w przeciwieństwie do umowy o pracę oraz umowy zlecenia, umowa o dzieło nie podlega ubezpieczeniom społecznym oraz zdrowotnym.

Wynagrodzenie przy umowie o dzieło ustalane jest przez strony w granicach zasady swobody umów (powinno odpowiadać stawkom stosowanym zwyczajowo na rynku dla danego dzieła).

Odpowiedzialność za prawidłowe wykonanie określonego przez strony dzieła ciąży na wykonawcy.

Ze względu na brak oskładkowania umów o dzieło i potencjalne nadużycia na tym tle, ustawodawca wprowadził rejestr umów o dzieło, do którego należy zgłaszać większość zawieranych z osobami fizycznymi umów o dzieło.

4. Umowa świadczenia usług – co do zasady odpowiada reżimowi prawnemu umowy zlecenia, jednakże zasadniczą różnicą jest fakt, że po obu stronach stosunku prawnego będziemy mieli do czynienia z przedsiębiorcami (relacja B2B).

Tak jak przy zleceniu, wykonawcy powierza się realizację określonych w umowie czynności (usług) na rzecz zleceniodawcy. Wykonawca jako podmiot profesjonalny, dysponuje samodzielnością w wyborze sposobu i miejscu świadczenia usług. To wykonawca powinien również dostarczyć zasoby niezbędne do prawidłowego wykonania umowy.

Wykonawcy z relacji ze zleceniodawcą nie przysługują żadne świadczenia społeczne, ani ustawowa ochrona przed rozwiązaniem umowy. To wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za jego ewentualne nieprawidłowe wykonywanie umowy.

Dla zleceniodawcy, wybór umowy o świadczenie usług z osobą prowadzącą działalność gospodarczą, będzie miał najkorzystniejszy skutek ekonomiczny. Zleceniodawca opłaca bowiem jedynie fakturę VAT lub rachunek wykonawcy, bez konieczności opłacania zaliczek na podatek dochodowy, składek społecznych i zdrowotnych, oraz bez obowiązku zgłaszania umowy do jakiegokolwiek rejestru.

W tym miejscu należy jednak podkreślić, że jeżeli jakakolwiek z umów niebędących umowami o pracę, w rzeczywistości odpowiada cechom umowy o pracę – istnieje ryzyko przekwalifikowania takiej umowy na umowę o pracę. Takiej zmiany może dokonać sąd w efekcie pozwu wniesionego przez wykonawcę lub Państwową Inspekcję Pracy.

Jeśli szukasz wsparcia prawnego w tej kwestii, prosimy o kontakt:

Radca Prawny - Michał Kubiak

e-mail: biuro@kancelariakubiak.pl lub

telefon/Whatsapp +48724293339

724 293 339

▬ lokalizacja ▬

▬ kontakt ▬

▬ dane ▬