724 293 339

Blog

Fundacja rodzinna to instytucja, która pojawiła się w polskim porządku prawnym w pierwszej połowie 2023 r. i szybko stała się jednym z najbardziej popularnych mechanizmów wykorzystywanych do organizacji sukcesji majątku oraz długoterminowego zarządzania aktywami. Nie jest to model przygotowany wyłącznie dla przedsiębiorców posiadających bardzo duże i wielorodzajowe majątki. Fundacja rodzinna powinna zainteresować również mniejsze podmioty, które generują duże zyski w rodzinnych spółkach kapitałowych, a przy tym posiadają nieruchomości, portfele inwestycyjne lub inny majątek, który służył do alokacji kapitału.

Na popularność tej instytucji wpływa przede wszystkim korzystne opodatkowanie Fundacji rodzinnej, która co do zasady zwolniona jest z opodatkowania podatkiem dochodowym. Fundacja rodzinna nie powinno się jednak traktować wyłącznie jako wehikułu do optymalizacji podatkowej. Pełne korzyści, jakie zapewnia ta organizacja można osiągnąć przy wykorzystaniu Fundacji rodzinnej do sukcesji, stabilizacji majątku i zarządzeniu relacją pomiędzy biznesem, a rodziną.

Zawiązanie fundacji rodzinnej

Do założenia Fundacji rodzinnej potrzebny jest fundator lub fundatorzy, którymi mogą być wyłącznie osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych. Składają oni oświadczenia w formie aktu notarialnego o utworzeniu Fundacji rodzinnej i uchwalają jej statut.

Statut określa co najmniej:

1) nazwę fundacji rodzinnej;

2) siedzibę fundacji rodzinnej;

3) szczegółowy cel fundacji rodzinnej;

4) beneficjenta lub sposób jego określenia i zakres przysługujących beneficjentowi uprawnień;

5) zasady prowadzenia listy beneficjentów;

6) zasady, w tym szczegółowy tryb, zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta;

7) czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony;

8) wartość funduszu założycielskiego;

9) zasady powoływania i odwoływania oraz uprawnienia i obowiązki członków organów fundacji rodzinnej, a także zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd albo przez inne organy fundacji rodzinnej w przypadkach wskazanych w ustawie;

10) podmiot uprawniony do zatwierdzenia czynności zarządu fundacji rodzinnej w organizacji;

11) co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów;

12) zasady zmiany statutu;

13) przeznaczenie mienia fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu, w tym określenie beneficjenta uprawnionego do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

Poza wyżej wymienionymi postanowieniami, statut może określać również inne sprawy, takie jak:

1) zasady współpracy lub współdziałania organów fundacji rodzinnej;

2) szczegółowe okoliczności rozwiązania fundacji rodzinnej;

3) wytyczne dotyczące inwestowania majątku fundacji rodzinnej;

4) przewidywać utworzenie jednostki terenowej albo jednostek terenowych.

Fundatorzy wnoszą do fundacji rodzinnej mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, która nie może być niższa niż 100.000 zł. Jest to więc swoisty minimalny kapitał, w który należy wyposażyć fundację rodzinną. Mienie mogą stanowić zarówno środki pieniężne, jak i nieruchomości, ruchomości oraz prawa i wierzytelności.

Do powstania fundacji rodzinnej, poza wyżej wymienionym oświadczeniem fundatorów, uchwaleniem statutu oraz wniesieniem funduszu założycielskiego, należy również:

1. Sporządzić spis mienia.

2. Ustanowić organy Fundacji rodzinnej,

3. Wpisać Fundację Rodzinną do rejestru fundacji rodzinnych.

Spis mienia jest dokumentem sporządzanym w formie pisemnej, który uwzględnia prawa majątkowe, które wniesione zostały do Fundacji rodzinnej przez fundatorów lub inne osoby ze wskazaniem ich wartości rynkowej oraz podatkowej. Pierwszy spis mienia sporządzają fundatorzy w zakresie mienia wnoszonego tytułem funduszu założycielskiego, a każda kolejne przysporzenie majątku Fundacji rodzinnej powinno być odnotowywane przez zarząd w formie aktualizacji spisu mienia.

Do organów Fundacji rodzinnej należą:

1. Zarząd,

2. Rada nadzorcza,

3. Zgromadzenie beneficjentów.

Do wszystkich wyżej wymienionych organów stosuje się co do zasady ogólne postanowienia dotyczące:

1. Kadencji – którą oblicza się w pełnych latach obrotowych,

2. Miejsca posiedzeń – które odbywają się w lokalu Fundacji rodzinnej,

3. Możliwości zdalnego udziału w posiedzeniu,

4. Zwołania posiedzenia,

5. Podejmowania uchwał.

- chyba, że statut Fundacji rodzinnej stanowi inaczej.

Zarząd jest obligatoryjnym organem Fundacji rodzinnej, do którego zadań należy m.in.:

1. prowadzenie spraw Fundacji rodzinnej oraz reprezentowanie jej;

2. realizacja celów Fundacji rodzinnej określonych w statucie;

3. podejmowanie czynności związanych z zapewnieniem płynności finansowej i wypłacalności Fundacji rodzinnej;

4. tworzenie, prowadzenie i aktualizowanie listy beneficjentów zgodnie z przepisami ustawy oraz zasadami zawartymi w statucie;

5. informowanie beneficjenta o przysługującym mu świadczeniu;

6. spełnianie świadczenia przysługującego beneficjentowi.

Zarząd może być jedno lub wieloosobowy. Zasady reprezentacji, a więc to czy każdy z członków zarządu może działać samodzielnie, czy obowiązuje reprezentacja łączna – powinna zostać określona w statucie. W przypadku braku uregulowania tej kwestii, w przypadku gdy zarząd jest wieloosobowy, Fundację Rodzinną reprezentuje dwóch członków zarządu działających łącznie.

W fundacji rodzinnej, podobnie jak przy spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, obowiązują szczególne zasady reprezentacji w przypadku umów zawieranych przez Fundację Rodzinną z członkami jej zarządu. W takim przypadku, Fundację Rodzinną reprezentuje rada nadzorcza, a gdy jej nie powołano Fundację Rodzinną reprezentuje pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia beneficjentów.

Rada Nadzorcza to organ, który co do zasady nie jest obligatoryjny. Dopiero jeżeli liczba beneficjentów Fundacji rodzinnej przekracza dwadzieścia pięć osób, przepisy nakładają obowiązek powołania tego organu.

Rada nadzorcza pełni funkcje nadzorcze w stosunku do zarządu w zakresie przestrzegania prawa i postanowień zawartych w statucie, ale nie ma przeciwwskazań aby nadać radzie nadzorczej w statucie dodatkowe uprawnienia, np. uzyskania zgody rady nadzorczej na określone czynności zarządu.

Rada nadzorcza może liczyć jednego lub większą ilość członków, powoływanych na pięcioletnią kadencję, chyba, że statut stanowi inaczej.

Zgromadzenie Beneficjentów to kolejny obligatoryjny organ, który ustanawiany jest przez fundatora w statucie Fundacji rodzinnej. Składa się z członków zgromadzenia beneficjentów, którym w statucie przyznano uprawnienie do uczestnictwa w nim.

Zgromadzeniu Beneficjentów nadane zostały następujące kompetencje, które realizowane są poprzez podejmowanie uchwał w sprawach:

1. rozpatrzenia i zatwierdzenia sprawozdania finansowego fundacji rodzinnej za poprzedni rok obrotowy;

2. udzielenia absolutorium członkom organów fundacji rodzinnej z wykonania przez nich obowiązków;

3. podziału lub pokrycia wyniku finansowego netto;

4. wyboru firmy audytorskiej, w przypadku gdy sprawozdanie finansowe, zgodnie z ustawą z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości podlega badaniu;

5. innych wymienione w ustawie lub statucie.

Beneficjenci fundacji rodzinnej są osobami fizycznymi lub organizacjami pozarządowymi prowadzącymi działalność pożytku publicznego, które zgodnie ze statutem mogą otrzymać świadczenie od Fundacji rodzinnej lub mienie w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

W praktyce najczęściej beneficjentami są członkowie rodziny fundatora: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo lub inne osoby bliskie. Fundator może jednak określić krąg beneficjentów szerzej, zgodnie z przepisami ustawy i treścią statutu.

Beneficjenci nie mają statusu równego wspólnikowi spółki z o.o. Nie stają się więc właścicielami majątku Fundacji rodzinnej przez sam fakt posiadania statusu beneficjenta. Ich pozycja zależy od statutu i listy beneficjentów.

To fundator decyduje w statucie, czy świadczenia będą wypłacane wszystkim beneficjentom po równo, czy według określonych kryteriów. Można przewidzieć na przykład inne zasady dla małoletnich dzieci, inne dla osób aktywnie zaangażowanych w rodzinny biznes, a jeszcze inne dla osób, które mają jedynie korzystać z majątku rodzinnego. Statut może uzależniać wypłaty od wieku, ukończenia studiów, sytuacji życiowej, potrzeb zdrowotnych, wykonywania określonych obowiązków albo innych warunków.

Rejestracja fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna podlega wpisowi do Rejestru Fundacji Rodzinnych. Rejestr jest jawny, ale z racji tego, że nie jest prowadzony w ogólnodostępnym rejestrze teleinformatycznym, cała procedura rejestracji oraz wglądu do odpisu Fundacji rodzinnej następuje wyłącznie na papierowych formularzach.

Prowadzenie Rejestru Fundacji Rodzinnych powierzone zostało Sądowi Okręgowemu w Piotrkowie Trybunalskim I Wydział Cywilny.

Zgłoszenie Fundacji rodzinnej do rejestru odbywa się na urzędowych formularzach zawierających następujące dane:

1. nazwę fundacji rodzinnej, jej siedzibę i adres;

2. wysokość funduszu założycielskiego fundacji rodzinnej;

3. imiona i nazwiska, numery PESEL członków zarządu, a w przypadku braku obowiązku posiadania takiego numeru - datę urodzenia, oraz ich adresy do doręczeń, a także sposób reprezentowania fundacji rodzinnej;

4. imiona i nazwiska, numery PESEL członków rady nadzorczej, a w przypadku braku obowiązku posiadania takiego numeru - datę urodzenia, oraz ich adresy do doręczeń, jeśli w fundacji rodzinnej ustanawia się radę nadzorczą;

5. imiona i nazwiska, numery PESEL beneficjentów będących osobami fizycznymi wchodzącymi w skład zgromadzenia beneficjentów, a w przypadku braku obowiązku posiadania takiego numeru - datę urodzenia, oraz ich adresy do doręczeń, a w przypadku gdy beneficjentem jest podmiot inny niż osoba fizyczna - nazwę lub firmę oraz numer identyfikacyjny REGON, a jeżeli podmiot ten jest zarejestrowany w Krajowym Rejestrze Sądowym - także jego numer w tym rejestrze;

1. imię i nazwisko oraz adres do doręczeń fundatora, jeżeli fundator jest uprawniony do powołania zarządu;

2. czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony.

Do zgłoszenia Fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych dołącza się:

1. akt założycielski fundacji rodzinnej albo protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu, w którym ustanowiono fundację rodzinną;

2. statut fundacji rodzinnej;

3. oświadczenie fundatora o wniesieniu mienia na pokrycie funduszu założycielskiego w kwocie określonej w statucie, a w przypadku ustanowienia fundacji rodzinnej w testamencie - oświadczenie członków zarządu, że fundusz założycielski zostanie wniesiony w terminie dwóch lat od dnia wpisania fundacji rodzinnej do rejestru fundacji rodzinnych;

4. dowód ustanowienia organów fundacji rodzinnej, z wyszczególnieniem ich składu osobowego, jeżeli skład organów fundacji rodzinnej nie wynika z jej statutu oraz zgody na pełnienie funkcji członka organu fundacji rodzinnej,

5. oświadczenia osób reprezentujących podmiot wpisany do rejestru fundacji rodzinnych, likwidatorów i pełnomocników obejmujące zgodę na ich powołanie oraz ich adresy do doręczeń.

Wpis do rejestru ma charakter konstytutywny. Oznacza to, że dopiero z chwilą wpisu Fundacja rodzinna uzyskuje osobowość prawną jako pełnoprawny podmiot. Nie oznacza to jednak, że fundatorzy muszą czekać z wnoszeniem majątku do Fundacji rodzinnej aż do momentu uzyskania wpisu.

Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu powstaje Fundacja rodzinna w organizacji. Fundacja rodzinna w organizacji może nabywać prawa w tym własność nieruchomości i inne prawa rzeczowe, zaciąga zobowiązania, pozywa i jest pozywana.

Fundacja rodzinna w organizacji jest reprezentowana przez fundatora lub pełnomocnika powołanego przez fundatora albo w przypadkach wskazanych w ustawie - przez zarząd.

Od wniosku o wpis Fundacji rodzinnej do rejestru pobierana jest opłata stała w wysokości 500 złotych.

Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej

Jak wskazano we wstępie, zasadniczym celem Fundacji rodzinnej jest organizacja sukcesji majątku oraz długoterminowego zarządzania aktywami. Aby realizować te cele, ustawodawca wprowadził ograniczony krąg konkretnych działalności, które może wykonywać Fundacja rodzinna. Należą do nich:

1. zbywanie mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia;

2. najem, dzierżawa lub udostępnianie mienia do korzystania na innej podstawie;

3. przystępowanie do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwo w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach;

4. nabywanie i zbywanie papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze;

5. udzielanie pożyczek:

a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c) beneficjentom;

6. obrót zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej;

7. produkcja przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu;

8. gospodarka leśna.

Powyższy katalog ma charakter zamknięty, a jego naruszenie przez Fundację Rodzinną wiąże się z poważnymi konsekwencjami. Dochód uzyskany przez Fundację Rodzinną z działalności wykraczającej poza wskazany katalog, obłożony jest sankcyjnym podatkiem dochodowym (CIT) w wysokości 25 %.

Podatki

Sporą zachętą do założenia Fundacji rodzinnej jest jej wyjątkowa struktura opodatkowania, która przypomina rozwiązania modelu estońskiego CIT w spółkach z o.o.

Zasadniczym założeniem jest to, że dochód Fundacji rodzinnej osiągany z dozwolonego katalogu rodzajów działalności gospodarczej pozostaje nieopodatkowany na poziomie Fundacji rodzinnej.

To oznacza, że dochód z dywidend ze spółek z o.o., w których Fundacja rodzinna jest wspólnikiem, lub dochód z najmu nieruchomości, których Fundacja rodzinna jest właścicielem – nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Podatek dochodowy z poziomu Fundacji rodzinnej w wysokości 15 % pojawia się dopiero przy wypłacie świadczeń na rzecz beneficjentów. Z kolei po stronie beneficjentów, może nie wystąpić PIT od otrzymanych świadczeń, o ile obdarowanymi beneficjentami są fundatorzy lub bliscy rodziny fundatora, do których należą:

1. małżonkowie,

2. zstępni,

3. wstępni,

4. pasierbowie,

5. rodzeństwo,

6. ojczym, macocha.

Jeżeli świadczenia są wypłacane na rzecz beneficjenta, który w stosunku do fundatora jest osobą zaliczoną do I lub II grupy podatkowej w rozumieniu ustawy o podatku od spadków i darowizn (np. zięć, synowa, teściowie, dalsi krewni, rodzeństwo rodziców), to te świadczenia podlegają dodatkowo opodatkowaniu na poziomie tego beneficjenta w stawce 10 %.

Z kolei beneficjenci otrzymujący świadczenia z Fundacji rodzinnej, którzy nie stanowią ani najbliższej rodziny fundatora, ani nie zaliczają się do I lub II grupy podatkowej, opodatkowują takie dochody uzyskane z Fundacji rodzinnej na poziomie 15 %.

Dodatkowo należy wskazać, że Fundacja rodzinna nie jest podatnikiem podatku od spadków i darowizn. Wniesienie majątku do fundacji przez fundatora jest neutralne podatkowo (brak PCC i podatku dochodowego).

Z kolei beneficjenci, otrzymując majątek od Fundacji rodzinnej w wykonaniu postanowień statutu, lub jako mienie po likwidacyjne nie muszą płacić podatku od spadków i darowizn.

Koszty utworzenia fundacji rodzinnej

Jak widać, Fundacja rodzinna stanowi atrakcyjną i przydatną instytucją, która może pozwolić zrealizować wiele celów przedsiębiorców. Jednak jej utworzenie oraz funkcjonowanie generuje wyższe koszty niż standardowe prowadzenie działalności gospodarczej.

Do kosztów utworzenia należą przede wszystkim:

1. 1. minimalny fundusz założycielski w wysokości 100.000 zł

2. 2. ewentualne koszty wyceny aktywów.

3. 3. koszty doradztwa prawnego, podatkowego, księgowego i sukcesyjnego;

4. 4. opłata sądowa od zgłoszenia fundacji rodzinnej do rejestru — 500 zł;

5. 5. koszty dokumentacji transakcyjnej przenoszącej własność mienia na Fundację Rodzinną,

6. 6. taksa notarialna za akt założycielski albo testament oraz statut;

Podsumowanie

Fundacja rodzinna jest nowoczesnym instrumentem planowania sukcesyjnego i majątkowego. Pozwala skupić majątek w jednym podmiocie, zapewnić jego profesjonalne zarządzanie oraz określić zasady korzystania z niego przez beneficjentów. Może chronić firmę rodzinną przed rozdrobnieniem, ułatwić sukcesję i zapewnić stabilność ekonomiczną rodziny.

Nie jest jednak rozwiązaniem automatycznym ani uniwersalnym. Wymaga starannego zaprojektowania statutu, przemyślenia pozycji beneficjentów, analizy podatkowej, uwzględnienia kosztów prowadzenia oraz obowiązków sprawozdawczych. Największą wartość daje wtedy, gdy jest elementem szerszego planu sukcesyjnego, a nie pojedynczą czynnością formalną.

Przed powołaniem Fundacji rodzinnej warto przeprowadzić audyt majątku, relacji rodzinnych, struktury biznesowej i potencjalnych ryzyk. Ponadto wskazane jest skonsultowanie sytuacji majątkowej i prawnej z radcą prawnym oraz doradcą podatkowym. Dopiero na tej podstawie można odpowiedzieć na kluczowe pytanie: czy Fundacja rodzinna jest właściwym narzędziem dla danej rodziny i danego majątku.

Jeśli szukasz wsparcia prawnego w tej kwestii, prosimy o kontakt:

Radca Prawny - Michał Kubiak

e-mail: biuro@kancelariakubiak.pl lub

telefon/Whatsapp +48724293339

▬  lokalizacja  ▬

▬  kontakt ▬

  biuro@kancelariakubiak.pl

Kancelaria Radcy Prawnego
Michał Kubiak

ul. Do Studzienki 63/4 

80 - 227 Gdańsk

NIP: 8792619209     

▬  dane ▬

Polityka Prywatności

 724 293 339